Zakład Interesów Grupowych

Kierownik zakładu: dr hab. Krzysztof Pietrowicz

Profesor: dr hab. Andrzej Zybertowicz, prof. UMK (urlop)

Adiunkt: dr hab. Piotr Stankiewicz 

 

Doktoranci: mgr Katarzyna Kuczkowska-Golińska, mgr Katarzyna Tamborska

Polecane strony

Twitter Andrzeja Zybertowicza

Informacje ogólne

Zakład Interesów Grupowych (ZIG) powstał w 2004 roku. Nazwa zakładu jest związana z kierunkami badań jego założyciela i wieloletniego kierownika – prof. Andrzeja Zybertowicza. Dwa główne obszary zainteresowań badawczych prof. Zybertowicza to: (1) socjologiczne modele wiedzy, (2) wpływ nieformalnych grup interesów na funkcjonowanie demokratycznych organizmów państwowych. W przypadku zainteresowań z obszaru socjologii wiedzy, jedno z kluczowych jej założeń wyraża tzw. perspektywizm, czyli przekonanie, iż nie istnieje poznanie znikąd, ale jest ono zawsze uwikłane w społeczne konteksty praktyczne. Oznacza to m.in., że procesy tworzenia i społecznej dystrybucji wiedzy determinowane są przez występującą w danej zbiorowości strukturę interesów społecznych. W przypadku drugiego obszaru zainteresowań, który można by określić jako mieszczący się w obszarze socjologii polityki, rola interesów grupowych jest widoczna w sposób jeszcze bardziej bezpośredni; stanowi jedno z tradycyjnych pól problemowych.

Warto dodać, że ZIG swoją nazwą nawiązuje do istniejącego przez niemal dwadzieścia lat zakładu w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN, kierowanego przez profesora Władysława Adamskiego.

W obrębie ZIG były i są prowadzone badania dotyczące: socjologii wiedzy w ujęciach klasycznym i nieklasycznym (Andrzej Zybertowicz, Radosław Sojak), demokracji deliberatywnej (Piotr Stankiewicz), społecznych studiów nad nauką i technologią (Piotr Stankiewicz, Radosław Sojak, Krzysztof Pietrowicz), zakulisowych wymiarów życia społecznego (wszyscy pracownicy ZIG), konsekwencji rozwoju technologicznego (Andrzej Zybertowicz, Piotr Stankiewicz, Krzysztof Pietrowicz, Maciej Gurtowski), nieformalnych grup interesu we współczesnej Polsce (Andrzej Zybertowicz), analizy funkcjonowania masmediów (Radosław Sojak), trajektorii rozwojowych współczesnej Polski (Andrzej Zybertowicz, Maciej Gurtowski), afer gospodarczych i przestępczość białych kołnierzyków (Maciej Gurtowski, Krzysztof Pietrowicz). Ważne dla ZIG są również prace dotyczące metodologii nauk społecznych i podstaw teoretycznych socjologii.

Pracownicy ZIG realizowali wiele projektów badawczych, w tym finansowanych przez Komitet Badań Naukowych, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Narodowe Centrum Nauki oraz Narodowe Centrum Badań i Rozwoju.

Kilka szczegółów: ZIG w latach 2004-2017

ZIG powstał w 2004 roku, wyodrębniając się z Zakładu Socjologii Ogólnej i Historii Socjologii Instytutu Socjologii UMK. W początkowej fazie ZIG tworzyli prof. Andrzej Zybertowicz, dr Radosław Sojak (obecnie już dr hab.) oraz dwaj doktoranci – mgr Marcin Spławski i mgr Daniel Wicenty (obydwaj obecnie są już doktorami).

Fakt powstania Zakładu nie oznaczał jednak budowy nowej jednostki naukowej na surowym korzeniu – na długo przed jego powstaniem prof. Zybertowicz prowadził nieformalne, choć regularne seminaria poświęcone analizom i dyskusjom nad wybranymi książkami, problemami oraz wydarzeniami. Poza tym prof. Zybertowicz od 1997 roku prowadził seminarium magisterskie, od 2003 roku wzbogacone o „element” doktorancki.

Jednym z pierwszych działań nowo powstałego Zakładu była praca nad raportem dla Programu Rozwoju ONZ w Polsce na temat funkcjonowania instytucji dialogu na poziomie regionalnym (w projekt zaangażowani byli Andrzej Zybertowicz, Marcin Spławski oraz Daniel Wicenty). Następnie ci sami członkowie Zakładu realizowali projekt cząstkowy dotyczący wpływu nieformalnych grup interesu na procesy prywatyzacyjne w Polsce, w ramach grantu KBN Syndrom wielkiej zmiany i jego socjologiczne implikacje, kierowanego przez prof. Marię Jarosz z Instytutu Studiów Politycznych PAN. W 2004 roku Andrzej Zybertowicz przy pomocy Marcina Spławskiego zorganizował we współpracy z IPN konferencję „Cienie państwa policyjnego – wokół teczek bezpieki”.

Kolejnymi pracami, w które zaangażował się ZIG były dwa duże projekty badawcze.

Pierwszy z nich to projekt Badanie ukrytego potencjału lokalnego rynku pracy – Monitoring Plus, który realizowany był w latach 2005-2007 przez partnerstwo UMK i ASM Centrum Badań i Analiz Rynku. Jego celem było stworzenie dodatkowej bazy wsparcia informacyjnego dla instytucji monitorujących regionalny rynek pracy w województwie kujawsko-pomorskim. Efektem projektu (oprócz raportów, konferencji i seminariów) były dwie książki Przestrzenie ukrytego potencjału rynku pracy. Budowa kapitału społecznego w kujawsko-pomorskim (pod redakcją Radosława Sojaka; Toruń 2006) i Ukierunkowany rozwój albo dryf. Perspektywy kujawsko-pomorskiego rynku pracy (pod redakcją Radosława Sojaka i Joanny Szalachy; Toruń 2006).

Drugi projekt badawczy, realizowany od kwietnia 2004 r. do kwietnia 2007 r. nosił tytuł Przemoc jako współregulator przemian instytucjonalnych i był realizowany w ramach grantu przyznanego przez Komitet Badań Naukowych. Projekt realizował zespół w składzie: Andrzej Zybertowicz, Tomasz Szlendak, Radosław Sojak, Daniel Wicenty oraz Marcin Spławski. W ramach projektu zorganizowano konferencję ogólnopolską, a w charakterze podsumowania przygotowano do publikacji dwa tomy zbiorowe, pierwszy pod redakcją Radosława Sojaka: Szara strefa przemocy – szara strefa transformacji? Przestrzenie przymusu (Toruń 2007) oraz drugi pod redakcją Radosława Sojaka i Andrzeja Zybertowicza: Transformacja przemocą podszyta – o nieformalnych mechanizmach przemian instytucjonalnych (Toruń 2008).

Innym przedsięwzięciem, które pojawiło się na początku historii ZIG było Podyplomowe Studium Socjologii Bezpieczeństwa Wewnętrznego, powstałe w roku 2005 we współpracy z Ogólnopolskim Stowarzyszeniem Ochrony Informacji Niejawnych „Secretum” Założycielem oraz pierwszym kierownikiem Studium był prof. Andrzej Zybertowicz. Studium funkcjonowało do roku akademickiego 2012/2013.

W 2005 roku ukazała się wspólna książka Radosława Sojaka i Daniela Wicentego Zagubiona rzeczywistość. O społecznym konstruowaniu niewiedzy (Warszawa 2005). Książka ta była próbą zinterpretowania – w kategoriach socjologii wiedzy – dominujących pól badawczych we współczesnej polskiej socjologii opisującej transformację ustrojową oraz niektórych dominujących motywów dyskursu medialnego.

W 2006 roku pracę doktorską „Symboliczna moc wykluczania: dyskurs prasowy wokół prywatyzacji w Polsce w latach 1992-2003” obronił Daniel Wicenty. Obecnie jest pracownikiem Instytutu Socjologii Uniwersytetu Gdańskiego oraz gdańskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej, ale nadal współpracuje z zespołem badawczym skupionym wokół ZIG.

W styczniu 2007 roku do ZIG dołączył dr Krzysztof Pietrowicz i już jako członek Zakładu został zastępcą dyrektora Instytutu Socjologii UMK (był nim do roku 2016). Z kolei w 2008 roku Radosław Sojak został prodziekanem Wydziału Humanistycznego UMK (i pełnił tę funkcję do roku 2016).

Rok 2007 to również początek pełnowymiarowego zaangażowania Andrzeja Zybertowicza w sprawy publiczne. W okresie od lipca do listopada 2007 roku pełnił funkcję głównego doradcy premiera do spraw bezpieczeństwa państwa, a od stycznia 2008 do kwietnia 2010 roku był doradcą Prezydenta RP ds. bezpieczeństwa państwa (w tym czasie zakładem kierował Radosław Sojak).

W 2008 roku prace doktorskie obronili: Joanna Szalacha („Podmiotowe aspekty globalizacji. Poza-państwowi aktorzy i globalna władza strukturalna”) oraz Piotr Stankiewicz („Ryzyko i konflikt. Strategie zarządzania konfliktami technologicznymi w Polsce”). Dr Joanna Szalacha-Jarmużek obecnie pracuje w Wyższej Szkole Bankowej w Toruniu, dalej współpracując z ZIG, natomiast dr Piotr Stankiewicz rozpoczął pracę w ZIG. W niedługim czasie w ZIG pojawili się kolejni doktoranci: Wojciech Sokołowicz, Bartosz Pilitowski, Maciej Gurtowski, Mateusz Trawiński i Jan Waszewski.

Kolejne lata to realizacja wielu projektów badawczych.

W latach 2008-2010 ZIG uczestniczył w realizacji projektu Monitoring, identyfikacja i przeciwdziałanie zagrożeniom bezpieczeństwa obywateli finansowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, a realizowanym przez Uniwersytet w Białymstoku oraz Polską Platformę Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ZIG realizował w ramach projektu zdanie Typologia powiązań nieformalnych z punktu widzenia bezpieczeństwa państwa pod kierownictwem Andrzeja Zybertowicza). W ramach projektu w sierpniu 2010 roku w Toruniu odbyła się międzynarodowa konferencja poświęcona zjawisku konfliktu interesów: „Conflict of Interest in Central and Eastern Europe”. Efektem końcowym projektu były dwie prace zbiorowe Conflict of Interest in Central and Eastern Europe (pod redakcją Stanisława Burdzieja i Joanny Szalachy-Jarmużek; Poznań 2011) oraz Za kulisami. Szkice o władzy, interesach i bezpieczeństwie (pod redakcją Krzysztofa Pietrowicza i Piotra Stankiewicza; Poznań 2012) . Warto nadmienić, że obydwie prace zostały wydane w serii „Zakulisowe studia społeczne”.

W latach 2010-2013 Krzysztof Pietrowicz był kierownikiem projektu Współczesna inżynieria społeczna. Innowacje socjotechniczne w naukach społecznych i przyrodoznawstwie, finansowanego przez MNiSW. Efektem końcowym projektu była m.in. monografia Maszyny społeczne. Wszystko ujdzie, o ile działa (Warszawa 2013) autorstwa Krzysztofa Pietrowicza i Łukasza Afeltowicza.

W latach 2011-2015 Radosław Sojak był kierownikiem projektu Arystokraci i rzemieślnicy. Socjologiczna analiza dialektyki stylów badawczych, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu Opus. Efektem końcowym projektu była m.in. monografia Arystokraci i rzemieślnicy. Synergia stylów badawczych (Toruń 2015) autorstwa Radosława Sojaka i Łukasza Afeltowicza.

W latach 2011-2015 Andrzej Zybertowicz był kierownikiem projektu Korekta czy głęboka przebudowa? Podmiotowość jednostki w świetle neuronauki a fundamenty teorii społecznej i cywilizacji zachodniej, finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu Opus. Efektem końcowym projektu była m.in. monografia Samobójstwo Oświecenia? Jak neuronauka i nowe technologie pustoszą ludzki świat (Kraków 2015), której współautorami byli Andrzej Zybertowicz oraz członkowie zespołu realizującego projekt: Maciej Gurtowski, Jan Waszewski, Katarzyna Tamborska, Mateusz Trawiński.

W latach 2012-2016 Piotr Stankiewicz był kierownikiem projektu Zarządzanie innowacjami technologicznymi: interesy w deliberacji, deliberacja o interesach finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu Opus.

W latach 2012-2013 Radosław Sojak był lokalnym kierownikiem projektu Analysis of transnational global elites discourse concerning Fukushima 1 NPP nuclear accident and its impact on perception of nuclear technologies, będącego częścią międzynarodowego programu badawczego współfinansowanego EFDA: Socio-Economic Research on Fusion, a realizowanego w ramach 7. Programu Ramowego Asocjacji EURATOM. Z kolei w latach 2013-2016 Piotr Stankiewicz był lokalnym kierownikiem projektu Karita Research AB, PLATENSO: Building a platform for enhanced societal research related to nuclear energy in Central and Eastern Europe, realizowanego również w ramach 7 Programu Ramowego w obszarze Nuclear Fission, Safety and Radiation Protection, zadanie Fission-2013-6.0.1: Widening involvement in the ‚Fission, Safety and Radiation Protection’ Programme. Projekty te miały charakter interdyscyplinarny i przyniosły ważne efekty poznawcze, które są wykorzystywane w praktyce przez instytucje europejskie zajmujące się wdrażaniem rozwiązań z zakresu energetyki jądrowej.

W latach 2014-2016 Krzysztof Pietrowicz był kierownikiem projektu Pilotażowe wdrożenie modelu „Community Court” w Polsce jako instytucjonalnego pomostu pomiędzy wymiarem sprawiedliwości, organami samorządowymi i organizacjami społecznymi ułatwiającego realizację sprawiedliwości naprawczej w praktyce finansowanego przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju w ramach programu Innowacje Społeczne. Projekt realizowany był przez konsorcjum, w którego skład oprócz UMK wchodziły Uniwersytet Gdański, Uniwersytet w Białymstoku oraz Fundacja Court Watch Polska.

Od 2016 roku Piotr Stankiewicz jest głównym koordynatorem  międzynarodowego projektu TEACHENER – Integrating Social Sciences and Humanities into Teaching about Energy. Projekt ma charakter edukacyjny i uczestniczą w nim instytuty badań społecznych oraz techniczne uczelnie wyższe z Polski, Niemiec, Hiszpanii i Czech. Celem projektu jest wypełnienie luki między naukami społeczno-humanistycznymi a kształceniem na kierunkach technicznych.

Poza wyżej wymienionymi projektami, z innych ważnych inicjatyw realizowanych w ostatnich latach należy wymienić przynajmniej dwie. Po pierwsze, organizację ogólnopolskiej konferencji „Władza i socjologia: zależności i inspiracje” (23-24.04.2015) wspólnie z Komitetem Socjologii PAN. Po drugie, książkę Państwo Platformy. Bilans zamknięcia (Warszawa 2015), której współautorami są Andrzej Zybertowicz, Radosław Sojak i Maciej Gurtowski.
W roku 2014 miała miejsce habilitacja Radosława Sojaka na podstawie monografii Spełniona obietnica. Szkic do koncepcji stylów badawczych na przykładzie socjologii wiedzy (Bydgoszcz 2014). W roku 2015 Radosław Sojak przeszedł do Zakładu Socjologii Ogólnej i Historii Socjologii (przejmując jego kierownictwo po prof. Włodzimierzu Wincławskim).
W 2014 roku doktorat obronił Maciej Gurtowski (w ZIG od roku 2015), a nieco później doktoryzował się Marcin Spławski. Pojawili się też kolejni doktoranci związani z ZIG: Katarzyna Tamborska oraz Katarzyna Kuczkowska-Golińska.
Andrzej Zybertowicz po kilkuletniej przerwie w roku 2015 ponownie zaangażował się w działalność publiczną i został doradcą Prezydenta RP (od września 2015 zakładem zaczął kierować Krzysztof Pietrowicz).
W roku 2017 miała miejsce habilitacja Krzysztofa Pietrowicza na podstawie monografii Podejścia sieciowe. Przyczółki, splecenia i przeobrażenia dyscypliny (Bydgoszcz 2016). Wcześniej, od września 2016 roku Krzysztof Pietrowicz zaczął pełnić funkcję prodziekana Wydziału Humanistycznego.

Członkowie ZIG pełnili i pełnią wiele funkcji w rozmaitych instytucjach ważnych dla środowiska socjologicznego i nauki w Polsce. Wymieńmy niektóre z nich. Andrzej Zybertowicz od 2011 roku jest członkiem Komitetu Socjologii PAN. Radosław Sojak był członkiem redakcji Polish Sociological Review, a także zespołów eksperckich w MNiSW (w latach 2011-2016). Krzysztof Pietrowicz również był członkiem zespołu eksperckiego MNiSW (w latach 2011-2016), a od 2017 jest członkiem redakcji Studiów Socjologicznych. Z kolei w marcu 2017 roku Piotr Stankiewicz został powołany na dyrektora Instytutu Badań Edukacyjnych.

Osoby związane z ZIG otrzymywały rozmaite stypendia i nagrody. Dwie osoby związane z Zakładem (Radosław Sojak w 2000 roku oraz Piotr Stankiewicz w 2007 i 2008 roku) uzyskały stypendia dla młodych naukowców przyznawane przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej (późniejsze stypendia Start!). Radosław Sojak otrzymał również stypendium tygodnika „Polityka” w ramach akcji „Zostańcie z nami!” (2006 r.). Trzeba również wspomnieć o nagrodach im. Floriana Znanieckiego, które zdobyło kilku magistrantów wypromowanych przez prof. Zybertowicza i zarazem uczestników jego seminarium (w 1998 r. nagrodę I stopnia otrzymał Radosław Sojak, w 2002 r. nagrodę II stopnia otrzymał Daniel Wicenty, w 2003 roku nagrodę II stopnia otrzymał Piotr Stankiewicz, a w 2005 roku nagrodę I stopnia otrzymał Andrzej Meler). W roku 2015 nagrodę Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego za najlepszą polską książkę 25-lecia z zakresu stosowanych nauk społecznych otrzymał Krzysztof Pietrowicz (wspólnie z Łukaszem Afeltowiczem) za monografię Maszyny społeczne. Wszystko ujdzie, o ile działa (Warszawa 2013).